Χρεωστική ή πιστωτική κάρτα, μετρητά ή IRIS;

Τι να κρατήσεις

Για τα περισσότερα καθημερινά ψώνια, χρησιμοποίησε τη χρεωστική κάρτα: δεν σου κοστίζει, αφήνει ίχνος και ξοδεύει μόνο όσα έχεις στον λογαριασμό.
Στείλε χρήματα σε φίλους και πλήρωσε επαγγελματίες με IRIS. Μεταξύ ιδιωτών είναι δωρεάν, και όποιος έχει επαγγελματικό λογαριασμό είναι υποχρεωμένος να το δέχεται.
Πλήρωνε με πιστωτική μόνο ό,τι θα εξοφλήσεις ολόκληρο στον λογαριασμό του μήνα. Αλλιώς χτίζεις ακριβό χρέος.
Κράτα τα μετρητά για μικρά ποσά και για τις ευέλικτες δαπάνες που σου ξεφεύγουν. Σε αγορές από €500 και πάνω ο νόμος δεν επιτρέπει μετρητά.
Ξόδεψε με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο τουλάχιστον το 30% του εισοδήματός σου. Για ό,τι λείπει πληρώνεις 22% επιπλέον φόρο.

Έξι ερωτήσεις για κάθε πληρωμή

Τα τέσσερα μέσα πληρωμής κάνουν την ίδια δουλειά, αλλά διαφέρουν σε έξι σημεία: πόσο σου κοστίζουν, πόσο γρήγορα φτάνουν τα χρήματα, πόσο εύκολα πληρώνεις, αν μένει ίχνος της πληρωμής, πώς σε κάνουν να νιώθεις το ποσό που ξοδεύεις, και αν μπορείς να πάρεις πίσω τα χρήματά σου όταν κάτι πάει στραβά.

Ξέρουμε ότι στην Ελλάδα πολλοί πληρώνουν με μετρητά για να πάρουν καλύτερη τιμή χωρίς απόδειξη, ή πληρώνουν «μαύρα» μάστορες και επαγγελματίες για να γλιτώσουν τον ΦΠΑ. Είναι μια πραγματικότητα που καταλαβαίνουμε, και δεν κρίνουμε κανέναν. Ο οδηγός αυτός, όμως, μιλά για τις πληρωμές όπως τις προβλέπει ο νόμος.

	Μετρητά	Χρεωστική	Πιστωτική	IRIS
Κόστος για σένα	Δωρεάν, αν τραβάς από ATM της τράπεζάς σου	Δωρεάν στις αγορές	Χωρίς τόκο στις αγορές, αν την εξοφλείς ολόκληρη	Δωρεάν μεταξύ ιδιωτών
Ταχύτητα	Αμέσως	Αμέσως	Πληρώνεις αργότερα	Αμέσως, σε δευτερόλεπτα
Ευκολία	Θέλει ATM	Παντού με POS, και online	Παντού με POS, και online	Με τον αριθμό κινητού
Ίχνος	Κανένα	Στην κίνηση του λογαριασμού	Στον λογαριασμό της κάρτας	Στην κίνηση του λογαριασμού
Αίσθηση του ποσού	Το βλέπεις να φεύγει	Πιο αφηρημένη	Η πιο αφηρημένη	Πιο αφηρημένη
Αν δεν παραλάβεις	Δύσκολα παίρνεις τα χρήματα πίσω	Αμφισβήτηση μέσω τράπεζας	Αμφισβήτηση μέσω τράπεζας	Η πληρωμή δεν ανακαλείται

Μετρητά

Τα μετρητά δεν σου κοστίζουν τίποτα, αν τα τραβάς από ATM της τράπεζάς σου. Είναι ο πιο εύκολος τρόπος να δεις τι ξοδεύεις: όταν πληρώνεις με χαρτονόμισμα, το ποσό φεύγει μπροστά στα μάτια σου. Σε μελέτη ερευνητών του MIT στις ΗΠΑ, όσοι πλήρωναν με πιστωτική κάρτα ήταν διατεθειμένοι να δώσουν για το ίδιο αγαθό έως και διπλάσια χρήματα από όσους πλήρωναν μετρητά. Όσο λιγότερο βλέπεις τα χρήματα να φεύγουν, τόσο πιο εύκολα ξοδεύεις.

Το μειονέκτημά τους είναι ότι δεν αφήνουν ίχνος και συνεπώς δεν σε βοηθούν να καταλάβεις που και τι ξοδεύεις. Αν χαθούν, χάθηκαν, δεν φαίνονται στην κίνηση του λογαριασμού σου και δεν μετράνε στις ηλεκτρονικές δαπάνες για τον φόρο. Επιπλέον, σε αγορές αγαθών και υπηρεσιών από €500 και πάνω ο νόμος σε υποχρεώνει να πληρώσεις με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο.

Ο φόρος είναι ο δεύτερος λόγος να μην πληρώνεις τα μεγάλα σταθερά έξοδα με μετρητά. Για τα φορολογικά έτη 2022 έως 2026, πρέπει να ξοδεύεις με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο τουλάχιστον το 30% του εισοδήματός σου, με όριο τις €20.000. Για ό,τι λείπει πληρώνεις 22% επιπλέον φόρο: αν σου λείπουν €1.000, πληρώνεις €220. Αν πληρώνεις το σούπερ μάρκετ και τους λογαριασμούς με κάρτα, το καλύπτεις συνήθως χωρίς να το μετράς.

Ο Θέμης σε ταμείο καταστήματος κρατά σκεπτικός ένα κινητό, με κέρματα, χαρτονομίσματα και μια κάρτα μπροστά του.

«Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, το 2024 το 54% των πληρωμών στα ταμεία στην Ελλάδα έγινε με μετρητά, λίγο πάνω από το 52% της ευρωζώνης. Στην αξία, τα μετρητά ήταν το 42% στην Ελλάδα και το 39% στην ευρωζώνη.»

ΘΕΜΗΣ

Χρεωστική κάρτα

Η χρεωστική κάρτα παίρνει τα χρήματα κατευθείαν από τον λογαριασμό σου, οπότε ξοδεύεις μόνο όσα έχεις. Κάθε αγορά καταγράφεται στην κίνηση του λογαριασμού, και πολλές εφαρμογές τη χωρίζουν μόνες τους σε κατηγορίες, κάτι πολύτιμο όταν ελέγχεις τον προϋπολογισμό σου.

Η άνεση έχει όμως και ένα κόστος: επειδή δεν βλέπεις το ποσό να φεύγει, ξοδεύεις πιο εύκολα.

Ο νόμος 4537/2018 (άρθρο 62) απαγορεύει στον έμπορο να σου χρεώσει κάτι παραπάνω επειδή πληρώνεις με κάρτα. Κάποια καταστήματα το επιχειρούν ακόμα: το 2019, για παράδειγμα, ρεπορτάζ κατέγραψε μικρά καταστήματα που ζητούσαν 20 έως 50 λεπτά επιπλέον, γραμμένα στην απόδειξη ως «παροχή υπηρεσιών». Αν σου συμβεί, μπορείς να κάνεις καταγγελία στον Συνήγορο του Καταναλωτή.

Η κάρτα σε προστατεύει και όταν κάτι πάει στραβά με την αγορά. Αν πλήρωσες online και δεν παρέλαβες ποτέ το προϊόν, ζήτα πρώτα από το κατάστημα να το λύσει, και αν δεν το λύσει, ζήτα από την τράπεζά σου να αμφισβητήσει τη χρέωση. Τα έντυπα αμφισβήτησης των τραπεζών, όπως της Eurobank, προβλέπουν ρητά την περίπτωση που δεν παρέλαβες ποτέ το προϊόν ή την υπηρεσία.

Πιστωτική κάρτα ως μέσο πληρωμής

Με την πιστωτική πληρώνεις σήμερα και εξοφλείς αργότερα, συνήθως μία φορά τον μήνα. Αν εξοφλείς ολόκληρο το ποσό του λογαριασμού στην προθεσμία, οι αγορές σου δεν έχουν τόκο. Είναι χρήσιμη για αγορές online και κρατήσεις, γιατί τα χρήματα δεν φεύγουν από τον λογαριασμό σου τη στιγμή της αγοράς, και αν αμφισβητήσεις μια χρέωση πριν από την προθεσμία του λογαριασμού, δεν έχουν φύγει ακόμα χρήματα από την τσέπη σου.

Είναι όμως και το μέσο που απομακρύνει περισσότερο την πληρωμή από την αγορά. Αν σου είναι δύσκολο να συγκρατήσεις τα έξοδά σου, η πιστωτική κάνει το πρόβλημα μεγαλύτερο. Τι κοστίζει όταν μένει υπόλοιπο, και πώς τη χρησιμοποιείς σωστά, το εξηγούμε στην ενότητα για τον δανεισμό.

IRIS

Το IRIS είναι η υπηρεσία της ΔΙΑΣ για άμεσες πληρωμές με τον αριθμό του κινητού, μέσα από την εφαρμογή της τράπεζάς σου. Στο τέλος του 2025 είχε 4,3 εκατομμύρια χρήστες, που έκαναν μέσα στη χρονιά 111,4 εκατομμύρια πληρωμές μεταξύ τους. Μεταξύ ιδιωτών είναι δωρεάν, με όριο €1.000 την ημέρα και €5.000 τον μήνα στην Εθνική και στην Πειραιώς.

Από το 2024 οι ελεύθεροι επαγγελματίες με επαγγελματικό λογαριασμό είναι υποχρεωμένοι να δέχονται πληρωμές με IRIS, και από τον Νοέμβριο του 2025 το ίδιο ισχύει για τις εταιρείες. Ο ηλεκτρολόγος, ο γιατρός ή το φροντιστήριο μπορούν λοιπόν να πληρωθούν με IRIS. Τα χρήματα φτάνουν αμέσως, και μόλις η τράπεζά σου λάβει την εντολή δεν μπορείς να την ανακαλέσεις. Η αμφισβήτηση που ισχύει στις κάρτες δεν υπάρχει εδώ, γι’ αυτό έλεγξε το όνομα του παραλήπτη πριν πατήσεις αποστολή, και πλήρωσε με IRIS όσους εμπιστεύεσαι.

Ποιο μέσο για ποια πληρωμή

Σούπερ μάρκετ, καύσιμα, καθημερινά ψώνια. Χρεωστική κάρτα.
Μοιρασμένος λογαριασμός με φίλους, ενοίκιο σε ιδιώτη, μάστορας, γιατρός. IRIS.
Online αγορές και κρατήσεις. Πιστωτική κάρτα, αν την εξοφλείς ολόκληρη κάθε μήνα, ή χρεωστική.
Λαϊκή, περίπτερο, φιλοδώρημα. Μετρητά, όπου η κάρτα δεν βολεύει.
Οι ευέλικτες δαπάνες που σου ξεφεύγουν. Μετρητά σε φάκελο για τον μήνα, για εκείνη την κατηγορία μόνο. Αν στο quiz οικονομικής προσωπικότητας βγήκε έντονη η αυθόρμητη τάση σου, δοκίμασέ το για έναν μήνα.

Για να δεις πού πάνε τα χρήματά σου, όποιο μέσο κι αν χρησιμοποιείς, γράψε το πλάνο του μήνα στον Budget Planner του SimplyMoney και σύγκρινέ το με την κίνηση του λογαριασμού σου.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να πληρώσω με IRIS σε κατάστημα;

Ναι, όπου το κατάστημα το δέχεται. Στο τέλος του 2025 το IRIS ήταν διαθέσιμο σε περίπου 1,2 εκατομμύρια POS και 70.000 ηλεκτρονικά καταστήματα. Στην Εθνική, μία πληρωμή με IRIS σε έμπορο φτάνει έως €1.000.

Είναι ασφαλές να πληρώνω ανέπαφα;

Μέχρι €50 δεν χρειάζεσαι PIN, αλλά μετά από €150 ή πέντε ανέπαφες πληρωμές στη σειρά η κάρτα σού το ζητά ξανά. Αν τη χάσεις, μπλόκαρέ την αμέσως από την εφαρμογή.

Πηγές & μεθοδολογία

ν. 3842/2010, άρθρο 20 παρ. 3, για το όριο των €500 στις συναλλαγές με μετρητά.
ν. 5167/2024, άρθρο 48, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 5222/2025, άρθρο 271, για τη δωρεάν ανάληψη από ATM της τράπεζάς σου από τις 11 Αυγούστου 2025.
ν. 4172/2013, άρθρο 15, για τις δαπάνες με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής, φορολογικά έτη 2022 έως 2026.
ν. 4537/2018, άρθρο 62 παρ. 4, για την απαγόρευση επιβάρυνσης στη χρήση μέσου πληρωμής, και άρθρο 80, για το ανέκκλητο της εντολής πληρωμής.
Συνήγορος του Καταναλωτή, «Τέρμα στις επιβαρύνσεις για πληρωμές με κάρτες», Μάρτιος 2016, και iPaideia, επιπλέον χρέωση για πληρωμή με κάρτα σε καταστήματα, Αύγουστος 2019.
Eurobank, Βεβαίωση κατόχου για αμφισβήτηση συναλλαγής, έντυπο Κ.Α 2759, όπως διατίθεται τον Οκτώβριο 2026.
Κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμός (ΕΕ) 2018/389, άρθρο 11, για τις ανέπαφες πληρωμές χωρίς PIN, και Εθνική Τράπεζα, ενημέρωση Gold Mastercard, Σεπτέμβριος 2025.
ΔΙΑΣ, Στατιστικά 2025 και «Σχετικά με την εταιρεία», Οκτώβριος 2026, και Εθνική Τράπεζα και Τράπεζα Πειραιώς για τα όρια του IRIS, Οκτώβριος 2026.
ν. 5072/2023, άρθρο 46, και ν. 5193/2025, άρθρο 219, για την υποχρεωτική αποδοχή άμεσων πληρωμών, και Παραπολιτικά για την έναρξη από 1 Νοεμβρίου 2025.
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, Study on the payment attitudes of consumers in the euro area (SPACE), 2024, στοιχεία για την Ελλάδα και την ευρωζώνη.
Prelec και Simester, MIT, Always Leave Home Without It, Marketing Letters, 2001, δείγμα από τις ΗΠΑ.

Το άρθρο αυτό αποτελεί γενική ενημέρωση και όχι εξατομικευμένη οικονομική συμβουλή. Τα ποσά και οι προϋποθέσεις αλλάζουν. Επιβεβαίωσε τα τρέχοντα στοιχεία πριν πάρεις απόφαση.