Οικονομικοί στόχοι: πώς θέτεις σωστούς στόχους σε κάθε ηλικία

Τι κάνει έναν στόχο καλό

«Θέλω να μαζέψω χρήματα» είναι μια ευχή. Για να γίνει στόχος, χρειάζεται πέντε χαρακτηριστικά, που στα αγγλικά σχηματίζουν τη λέξη SMART. Ο σωστός στόχος είναι:

• Συγκεκριμένος: ξέρεις τι θέλεις. «Ένα ταξίδι στην Κρήτη τον Ιούλιο» αντί για «διακοπές κάποια στιγμή».
• Μετρήσιμος: έχει ποσό, ώστε να βλέπεις πόσο απέχεις.
• Εφικτός: το μηνιαίο ποσό να ταιριάζει στην οικονομική σου πραγματικότητα, με λογικές αναπροσαρμογές.
• Σχετικός: έχει νόημα για τη δική σου ζωή, τώρα.
• Με ημερομηνία: ξέρεις μέχρι πότε, οπότε ξέρεις και πόσα χρειάζεσαι τον μήνα.

Το τελευταίο είναι αυτό που κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά στην πράξη. Διαίρεσε το ποσό με τους μήνες που έχεις μπροστά σου και θα δεις αμέσως αν ο στόχος χωράει. «€900 για ένα καινούργιο λάπτοπ σε 9 μήνες» σημαίνει €100 τον μήνα. Αν τα €100 δεν βγαίνουν, ο στόχος δεν είναι λάθος: αλλάζεις την ημερομηνία ή το ποσό μέχρι να βγαίνει.

Κάθε στόχος μετράει, μικρός ή μεγάλος

Ένας στόχος μπορεί να είναι οτιδήποτε σε εξυπηρετεί. Ένα ταξίδι €300 το επόμενο καλοκαίρι είναι στόχος, όπως και η προκαταβολή για ένα σπίτι ή ένα εισόδημα για όταν σταματήσεις να δουλεύεις. Οι μικροί στόχοι έχουν ένα πλεονέκτημα: τους πετυχαίνεις γρήγορα, και αυτό σου δίνει κουράγιο για τους μεγάλους.

Χώρισε τους στόχους σου σε δύο ομάδες. Οι βραχυπρόθεσμοι αφορούν τους επόμενους 12 μήνες: ένα ταμείο έκτακτης ανάγκης για τα απρόοπτα, το ξεπλήρωμα μιας κάρτας, ένα ταξίδι. Οι μακροπρόθεσμοι απέχουν χρόνια: ένα σπίτι, οι σπουδές των παιδιών, η σύνταξη. Έναν μεγάλο στόχο χώρισέ τον σε ορόσημα. Ένας στόχος €20.000 σε δέκα χρόνια μοιάζει μακρινός, ενώ τα πρώτα €2.000 μέσα στον χρόνο είναι κάτι που βλέπεις να γεμίζει.

Για τους στόχους που απέχουν πολλά χρόνια, μέτρα και τον χρόνο. Χρήματα που μένουν ακίνητα για μια δεκαετία χάνουν μέρος της αξίας τους από τον πληθωρισμό, οπότε αυτοί οι στόχοι θέλουν διαφορετική αντιμετώπιση από ένα ταξίδι του επόμενου καλοκαιριού. Γι’ αυτό μιλάμε αναλυτικά στην ενότητα για τις επενδύσεις.

Γιατί τον θέλεις;

Πριν βάλεις έναν στόχο στη λίστα, ρώτα τον εαυτό σου γιατί τον θέλεις. Ένα πιο ακριβό αυτοκίνητο μπορεί να σου λύνει ένα πραγματικό πρόβλημα. Μπορεί επίσης να το θέλεις, έστω εν μέρει, για να το δει ο γείτονας. Το δεύτερο είναι ανθρώπινο και συχνά είναι κομμάτι του κινήτρου. Αξίζει όμως να το ξέρεις, γιατί ένας στόχος που κυνηγάς για τους άλλους σε κουράζει πιο γρήγορα και σου κοστίζει περισσότερο από όσο σου δίνει.

Μια απλή δοκιμή: φαντάσου ότι κανείς δεν θα μάθαινε ότι τον πέτυχες. Αν θα τον ήθελες ακόμα, είναι δικός σου.

Πώς αλλάζουν οι στόχοι με την ηλικία και την οικογένεια

Οι στόχοι δεν είναι ίδιοι στα 25 και στα 55. Οι παρακάτω φάσεις είναι ενδεικτικές, γιατί η ζωή του καθενός έχει τη δική της σειρά, αλλά δείχνουν τι αλλάζει:

• Όταν ξεκινάς να δουλεύεις: το πρώτο ταμείο έκτακτης ανάγκης, το ξεπλήρωμα μιας κάρτας ή ενός δανείου, και κάποια στιγμή το δικό σου σπίτι. Στην Ελλάδα οι νέοι φεύγουν από το πατρικό τους κατά μέσο όρο στα 30,9 χρόνια, πολύ αργότερα από τα 26,3 του μέσου όρου της ΕΕ, οπότε το πρώτο νοίκι έρχεται συχνά αργά και βαραίνει.
• Όταν φτιάχνεις οικογένεια ή σπίτι: η προκαταβολή για ένα σπίτι, τα έξοδα ενός παιδιού και η προστασία της οικογένειας αν κάτι πάει στραβά. Στην Ελλάδα οι γυναίκες κάνουν το πρώτο τους παιδί κατά μέσο όρο στα 31,2 χρόνια, οπότε αυτοί οι στόχοι συχνά συμπίπτουν με τα πρώτα χρόνια σε δικό σου σπίτι.
• Στη μέση της καριέρας: τα παιδιά μεγαλώνουν και έρχονται τα έξοδα για σχολεία και σπουδές, ενώ η σύνταξη αρχίζει να φαίνεται πιο κοντά από όσο νόμιζες.
• Λίγα χρόνια πριν από τη σύνταξη: να έχεις ξεπληρώσει τα χρέη πριν σταματήσει ο μισθός και να ξέρεις πόσα θα σου δίνει η σύνταξη σε σχέση με όσα ξοδεύεις. Η πλήρης σύνταξη γήρατος δίνεται στα 67 με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης, ή στα 62 με 40 χρόνια.

Η οικογενειακή σου κατάσταση μετράει όσο και η ηλικία. Ένα ζευγάρι με δύο μισθούς, ένας γονιός που μεγαλώνει μόνος του ένα παιδί και κάποιος που φροντίζει τους γονείς του έχουν διαφορετικές προτεραιότητες ακόμα κι αν είναι συνομήλικοι. Αν μοιράζεσαι τα οικονομικά με το ταίρι σου, ορίστε μαζί τους κοινούς στόχους, όπως εξηγούμε στα οικονομικά ως ζευγάρι.

Ποιος στόχος έρχεται πρώτος

Τις περισσότερες φορές οι στόχοι θέλουν περισσότερα χρήματα από όσα περισσεύουν. Βάλ’ τους σε σειρά, την ίδια που προτείνει και ο έλεγχος της οικονομικής σου υγείας:

• Πρώτα να σου περισσεύει κάτι. Αν ο μήνας τελειώνει πριν από τον μισθό, ο προϋπολογισμός σου έρχεται πριν από κάθε στόχο.
• Μετά ένα πρώτο, μικρό ταμείο έκτακτης ανάγκης. Τα βασικά έξοδα ενός μήνα. Χωρίς αυτό, το πρώτο απρόοπτο θα σε σπρώξει σε χρέος και θα σταματήσει όλους τους άλλους στόχους.
• Ύστερα το ακριβό χρέος. Ένα υπόλοιπο στην πιστωτική που μεταφέρεις από μήνα σε μήνα σου κοστίζει περισσότερο από όσο σου αποδίδει σχεδόν οποιαδήποτε αποταμίευση.
• Μετά ολόκληρο το ταμείο έκτακτης ανάγκης. Τρεις έως έξι μήνες βασικών εξόδων, ώστε να αντέξεις και ένα μεγαλύτερο απρόοπτο, όπως έναν μήνα χωρίς δουλειά.
• Στο τέλος όλα τα υπόλοιπα, με τη σειρά που έχουν σημασία για σένα.

Πόσα χρειάζεσαι για το ταμείο έκτακτης ανάγκης και πού να τα κρατάς το εξηγούμε στον οδηγό για το ταμείο έκτακτης ανάγκης. Αν δεν ξέρεις ακόμα πόσο σε βαραίνουν τα χρέη σου ή πόσα σου περισσεύουν, ο έλεγχος της οικονομικής σου υγείας θα σου δείξει από πού να ξεκινήσεις. Όταν δεν χωράνε όλοι οι στόχοι, μην τους εγκαταλείψεις: μετακίνησε την ημερομηνία, μίκρυνε το ποσό ή κάν’ τους τον έναν μετά τον άλλον.

Ο επόμενος έλεγχος είναι η οικονομική σου υγεία: πού βρίσκεσαι σήμερα και τι πρέπει να διορθώσεις πρώτα. Μετά, οι στόχοι σου μπαίνουν στον προϋπολογισμό σου, όπου γίνονται μια πάγια εντολή την ημέρα που μπαίνει ο μισθός. Αν ένας στόχος είναι μια αγορά, όπως ένας υπολογιστής ή ένα ταξίδι, το «Χωράει στο budget μου;» στον Budget Planner σου δείχνει αμέσως τι αλλάζει στο μηνιαίο σου πλάνο. Αν θέλεις να δεις πώς ταιριάζουν όλα μαζί, ξεκίνα από τον οδηγό από πού να ξεκινήσεις με τα οικονομικά σου.

Επόμενο βήμα

Οικονομική υγεία: πόσο καλά είναι πραγματικά τα οικονομικά σου;

Συνέχισε →

Συχνές ερωτήσεις